Ата-аналарға (заңды өкілдеріне) арналған Консультациялық пункттің 2025–2026 оқу жылына арналған жұмыс жоспары

«Искорка» МДЮТО ата-аналарына арналған Консультациялық пункт Ережесі

«БАЛА ӨТІРІГІ»

Ата-аналарға арналған консультация

Барлық ата-аналар бала өтірігін бастан кешіреді. Бұл не – ақыл тоқтатпағандық па, қиялдауға бейімділік пе? Ересек адам бұған қалай қарауы керек? Тәртіп тактикасының қайсысын таңдаған жөн?

Баланың барлығы өтірік айтады: бұл ертеден белгілі. Балалар өтірігіне біз қалай қарауымыз керек? Кішкентай өтірікшілермен өзімізді қалай ұстауымыз керек: оларға қатысты ымырасыз болайық па немесе керісінше мейірімді болайық па, ашулану керек пе немесе сабырлық сақтаған дұрыс па? Бұл өзінен-өзі кете ме немесе бала бұл құбылыстан «өсіп кетуі» кетуі үшін арнайы педагогикалық әдістер қажет пе? Балалар не себепті өтірік айтады?

Алдымен, құрметті ата-аналар, өзіміздің де өтірік айтатынымызды өзімізге мойындайық.

Атақты психолог Субботский Е. В. бір жолы қызықты тәжірибе жасайды. 3 жастан 5 жас аралығындағы балалар күрекшемен бір себеттен басқасына кішкене шарларды салуы керек. Мұны жасау оңай емес, себебі кішкене шарлар күрекшеден сырғып түсіп кете береді, егер бала кішкене шарды себетке жеткізе алса онда ол кәмпит алады.

Ересек адам бөлмеде болғанда бәрі жақсы болатын: кейбір баланың бірден қолынан келді, кейбірінің қолынан келмеді, бірақ ешқайсысы қулыққа бармады. Бірақ міне, тәжіриебе жасаушы шығып кетті. Әрине, ол бұрынғыдай балаларды бақылап жүр, бірақ олар бұл туралы білмейді. Сондықтан көпшілігі қулық жасай бастады. Міне, ересек адам келіп, сұрақ қойды:

- Сонымен, сен күрекшемен көмектестің бе? Жарайсың, міне, кәмпит ала ғой.

Бірақ барлық балалар өздерін әртүрлі ұстады. Біреуі кәмпитті бірден алып, жеп қойса, ал кейбіреуі ұялып қалды. Көпшілігі өзі лайықты емес марапатқа ие бола отырып, ар-ождан азабын сезінді. Бұл жерде балалардың өз пайдасы үшін өтірік айтқандарын көруге болады және ол өтіріктің ең сорақы түрі. Баланы мұндай, яғни алдауға мүмкіндігі мен қалауы болатындай жағдайда қалдырудың қажеті жоқ. Сондай-ақ, баланы әрқашан қадағалаудың қажеті жоқ, ол біртіндеп өздігінше әрекет ете алатын тұлға болып қалыптасуы тиіс.

Дегенмен, бала өтірік айтса, ата-ана не істеуі керек?

1. сіздің балаңыз қай кезде өтірік айтатынын түсінуді үйреніңіз: балаңызды, оның бетіндегі, дауысындағы, мәнеріндегі өзгерістерді мұқият бақылаңыз;

2. баланың сөзін тексеріңіз (бұл туралы оның білмегені абзал), егер өтірігі сәтті болса, онда бала тағы жалған айтады;

3. ересек адам өзін алдаудың мүмкін емес екендігін басынан бастап ұғындыруы тиіс;

4. баланың өтірігін қиялынан өте айқын ажыратуды үйреніңіз, себебі мұндай өтірік біздің ересек дүниетанымымызға сәйкес келмейді. Ал бұл өтірік емес, бұл – біздің баламыздың шындықты өздігінше арнайы қабылдауы және осы иллюзияларды бұзуға болмайды. Себебі біз өмір сүруге деген сенімін бұзамыз. Бұл жерде түсінікті етіп түсіндіруге тырысу қажет.

Бұл жағдайда баланы жазалаудың қажеті жоқ шығар, оның орнына сөйлесіп, өтіріктің көрініп тұрғанын түсіндіргеніңіз, өзіңіздің қамығып тұрғаныңызды дауысыңызбен білдіргеніңіз дұрыс. Ең бастысы, біз ересектер өзіміздің әрекетімізді қадағалауымыз керек, біз қанша мәрте өзімізді, басқаларды алдаймыз …

Себебі:

• Шамадан тыс қадағалау, ата-аналар балаларын көз алмай бақылап отырады және әрқашан олардың не істеп жатқанын білгісі келеді.
• Баланың жазадан құтылуға деген ұмтылысы.
• Рахаттану көзімен, тыйым салынған заттармен байланысты өтірік.
• Балалар өтірік айтады, себебі олар қандай да бір жеке бостандығына қол жеткізгілері келеді.
• Балалар балабақшада және мектепте орын алған жағдайлар туралы жиірек өтірік айтады. Себептері келесідей: ата-аналар ұстаздармен тығыз байланыста қарым-қатынас жасамайды және баласының шындықты айтып тұрғанын әрқашан нақты тани алмайды.

Ата-аналарға кеңес:

• Сіз өзіңіздің қаншалықты шынайы екендігіңізді ойланыңыз. Ата-ана – баланың ұқсағысы келетін басты үлгісі. Психологтар, әдетте ата-аналарының өздері әділетсіздігімен ерекшеленетін отбасында өтірікші балалардың өсетінін атап көрсетеді.

Көпшілік адамдар баласы туралы және оның қал-жағдайы жайлы барлығын білсе (соның ішінде жеке өмірі туралы), оны қиыншылықтардан қорғауға болады деп ойлайды. Әрине, әрбір ата-анада белгілі бір дәрежеде баласы жайлы ақпарат болуы керек, бірақ оның көлемі баланың жасына байланысты. Яғни, ата-аналар нені білуі керек және баланың тәуелсіздігінің көрінісі ретінде нені қабылдай алатындығын нақты ажырата алуы керек. Ата-аналар өздеріне білуі керек мәселелердің тізімін жасай алады, мысалы:

• достарының тәртібі, баланың достары кім;
• бала қандай теле бағдарламаларды қарайды;
• өзін балабақшада қалай ұстайды.

Ата-аналар басып кірмейтін аймақтар:

• жеке хат алмасуы;
• телефонмен сөйлесуі;
• балалар бөлмесі.

Толықтай сенімге құрылған қарым-қатынастар ата-ана мен баланың арасындағы қарым-қатынастың басынан бастап туындайды және егер ата-ана баласына деген толық сенімін тұрақты түрде білдіріп отырса, онда балаға өтірік айтудың да қажеті жоқ.

Егер бала айқын өтірігінде ұсталған жағдайда, бұл сенімнің соңы болмауы керек (бір жолғы өтірікті дегенмен кешіруге болады). Өтірік тұрақты сипат алған жағдайда бала болашақта оған деген сенімнің жоғалуы салдарынан зардап шегеді.

Ата-аналарға арналған сенім формуласы:

«Біз екеуіміздің қарым-қатынасымызда сенімнен маңыздырақ ештеңе жоқ. Егер сен маған сөзсіз ұнамауы мүмкін қандай да бір әрекет жасасаң, ол туралы маған айтудан қорықпа. Маған ашуланудың қажет еместігі жайлы есіме салуыңа болады. Әрине, сен өз әрекетіңді менен жасыруға тырыса аласың, бірақ сен өз бойыңнан шындықты айтуға батылдық тапсаң, мен сені мақтан етер едім».

Ата-аналар кішкентай өтірікшімен өздерін қалай ұстаулары керек

• Өтіріктің болуы мүмкін себебін түсіну және оны талдау.
• Сұраққа жауап беру: балақай білместікпен өтірік айтты ма әлде әдейі ме? Ал егер әдейі болса, онда неге? Сіз қалай кінәлісіз?

- Балаға деген сіздің талабыңыз тым жоғары ма әлде ол сізге тек ұқсағысы келе ме?

- Сіз өзіңіз баланы алдаусыратып немесе тұзақ сұрақтарымен өтірік айтуға итермелеген жоқсыз ба?

- Өтіріктен кім зардап шекті: сіз бе, балаңыз ба әлде бөтен адам ба?

- Өтірік болашақта не нәрсеге әсер етуі мүмкін: қандай да бір іздік реакциямен бе немесе мәңгілікке жойылып кете ме?

- Онда не кодталған? Сізге өтірік қандай ақпаратты ұсынады?

- Өзіңізге сыртыңыздан қараңыз және жағдаятты парасаттылықпен бағалап көріңіз.

- Сіздің балақайыңыз өзін отбасында шеттетілгендей сезінбей ме

- Сіз балаңыздың бойында наразылық, қызғаныш пен бәсекелестік тудыра отырып, отбасындағы басқа балалармен салыстырмайсыз ба?

- Сіз оның өзін-өзі бағлауын төмендетпейсіз бе?

- Сіз балақайыңызға аса көп қамқорлық көрсетпейсіз бе?

- Осылайша балаңыз өзінің құрбы-құрдастарына ұқсағысы келмей ма?

- Ол сіздің өтірікпен «айла-шарғы» жасағаныңыздың кездейсоқ куәсі бола отырып, оны нағыз түкке тұрғысыз нәрсе деп есептеп өзіңізді қайталамай ма?

- Сіз өзіңіздің «текке емес» немесе «профилактикалық» мақсаттағы жазаларыңызбен баланың бойында өшпенділік тудырмайсыз ба?

- Сіз өтіріктің болуы мүмкін себебін тапқан бойда әрекетке көшуге және балаға көмектесуге тырысыңыз.

- Егер бала өтірігін мойындаса, оны ешуақытта жазаламау керек, керісінше оның өз күшіне сенуі үшін келіскеніңіз жөн: ол өтірік айтқанын мойындай алса, демек ол – адал және енді ешкімді алдамайды.

- Егер бала мойындағысы келмесе, оны мәжбүрлемеңіз, оның орнына өтіріктің неге әкелетіні және оның кесірінен қаншама қиындықтың орын алатыны туралы ертегі немесе оқиға ойлап тауып, баяндап беріңіз.

• Учите говорить его любую правду. Ол «әдепті» өтіріктен гөрі «әдепсіз» шындықтың болғаны жақсы екенін түсінсін.
• Баланың риясыздығын мүмкіндігінше жиі қолдауға тырысыңыз. Оның ермегі өтірікпен байланысты болмауы керек.

Егер өтірік жазаға лайық болса

Бенжамен Спок: «Мен денені жазалауының қажеттілігін қорғамаймын, бірақ меніңше баланы шапалақпен тартып жіберу – бұл ол үшін ұзақ, қатты айыптаудан анағұрлым жеңілірек», – деп жазады. Өтірікке келетін болсақ, жалпы көпшілік мойындағанындай: дене жазасына тартылған бала одан құтылу үшін өтірікті жиі айтады.

• Дене жазасын қолданудан аулақ болыңыз.
• Өтірік үші (әрекетін жасыруға тырысу) жазаны өтірікпен жасырылған әрекет үшін жазадан бөлек қараңыз.
• Бала әрекетінің айналадағылар үшін қандай мағынаға ие болатынын атап көрсетіңіз.
• Жаза әрекетке сәйкес болуы керек.
• Егер бала көптеген өнегелік әңгімелер мен жазалардан кейін өтірік айтуын жалғастырса, мұндай жағдайда маманның консультациясына жүгінген жөн.
• Егер бала өтірігін өзі мойындаса, өз әрекетіне баға берсе оны жазаламаңыз,.

«Үй жағдайында шағын моториканы дамытуға арналған ойындар»

Ата-аналарға арналған консультация

Мақсаты: Бала дамуындағы шағын моториканың рөлі туралы ата-аналардың (заңды өкілдерінің) педагогикалық сауаттылығын арттыру.

Міндеттері:

1. Ата-аналарды «шағын моторика» ұғымымен таныстыру.
2. Шағын моториканы дамытудың баланың тілдік және ақыл-ой дамуына ықпалы жайлы баяндау.
3. Ата-аналарды аталмыш тақырыптың өзектілігімен қызықтыру, ата-аналарды әріптестікке тарту.
4. Күнделікті өмірде мектепалды жастағы балалардың шағын моторикасын дамыту бойынша нұсқаулықтар беру.
5. Шағын моториканы дамытуды ынталандыратын кейбір ойындарға шолу жасау.

Шағын моторика – бұл адам қолының қолбастары мен саусақтарының дәл қысқа қимылдарын жасауға бағытталған оның үйлестірілген әрекеттерінің жиынтығы, бұл баланың сол қимылдарды «пайдалана алу» білігі. Бұл қимыл барысында ұсақ бұлшық еттер қатысатын қозғалыстар түрі. Бұл қозғалыстар шартсыз рефлекс болып табылмайды, керісінше арнайы дамытуды талап етеді. Қолдың шағын моторикасын дамыту бала үшін өте маңызды, себебі суретті бояу, киіну, конструкторлармен ойнау, сондай-ақ әртүрлі тұрмыстық әрекеттерді орындау үшін оған нақты үйлестірілген қозғалыс қажет. Саусақ қимысдары шектеулі бала психомоторлық дамуда артта қалады, күнделікті тұрмыстық деңгейде қиыншылықтар туындайды. Шағын моториканы дамыту арқылы сананың келесідей жоғары қасиеттері дамиды: зейін, ойлау, үйлестіру, қиялдау, байқағыштық, көз және қозғалыс есте сақтауы, тіл. Бастың миы, қол (саусақтың бастары) және артикуляциялық аппарат (тілдесу барысындағы еріннің, жақ сүйегінің төменгі жағының және тілдің) өөзара өте тығыз байланысты. Қолдың қимылы тілдесумен әрқашан тығыз байланысты және оның дамуына ықпал етеді.

Соңғы бірнеше жылдан бері ұстаздар балалардың тілдік даму деңгейінің төмендегенін атап айтып жүр. Бұл балалардың өз қолымен бір нәрсені өте сирек жасайтынында, себебі заманауи ойыншықтар, бұйымдар мен заттар барынша ыңғайлы етіп жасалған және қосымша күш жұмсауды қажет етпейді.

Үйде өз баласының қолының шағын моторикасын дамыту үшін ата-ана не істей алады?

Жауап қарапайым: қол мен саусақтардың жұмысын талап ететін барлық әрекеттер дерлік пайдалы. Баланы қызығуына және оның жаңа ақпаратты меңгеруіне көмектесу үшін оқытуды ойынға айналдыру қажет, тапсырмалар қиын болып көрінсе де кейін шегінбеу керек, баланы мақтап, қолдау көрсету керек.

Бала саусақтарын дамыту үшін ермексаздан, балшықтан және тұзды қамырдан мүсіндеу тәрізді әрекет түрлері өте пайдалы.

3-4 жастағы балалар үшін аппликация құрастыру, қайшымен (шағын өлшемдегі болғаны дұрыс) жұмыс, моншақтарды тізіп шығу, ал ересектеу балалар үшін түймелерді қадау, кесте тігу, аралау, ұсақ бөлшектерден құрастыру жұмыстары қарастырылады.

Сатылымда баланың қолын жаттықтыратын көптеген дамыту оқу құралдары бар. Бұдан басқа, осындай құралдарды өз қолымызбен жасау аса қиын емес (пластик шөлмектердің қақпақтарын бұрау, өз қолымен сұрыптау, кірқыстырғыштармен ойындар, аяқ киім бауына макарондарды тізу және т.б.). Бұдан басқа, әртүрлі заттарды дәстүрлі емес жолмен пайдалана отырып, дамыту құралдарын қолдану баланың қиялын керемет дамытады.

Ойынның алдында оның мазмұнын талқылап алған жөн, заттарды пайдалану ережелері жайлы және саусақтардың заттармен комбинациясы туралы айтып беру қажет. Бұл баланы ойын барысында қозғалысын дұрыс орындауға ғана дайындамайды, сондай-ақ көңіл-күйін жайлы етіп икемдейді.

Ойындарды тұрақты, жүйелі жүргізу қажет. Ойындардың ұзақтығы екі жастағы балалармен – 5-10 минут, 3-4 жастағы балалармен занятия с детьми 3-4 лет не должны превышать 15 минут, с ребятами 5-6 лет – 25 минут.

Баламен үй жағдайында жүргізілетін ойындардың кейбіреулері мінекей.

1. Егер сіз ас бөлмесінде болсаңыз:

• Үрмебұршақ пен асбұршақты араластырып, жармаларды әртүрлі ыдысқа бөліп салуын өтініңіз.
• Қабығымен пісірілген көкөністердің қабығын аршу. Қатты пісірілген жұмыртқаны аршу.
• Сұйықтықты бір ыдыстан екінші ыдысқа құю, нұсқа ретінде – оларды бір тәрелкеден екінші тәрелкеге қасықпен құю.
• Қамыр илеу.
• Салатты араластыру.

2. Жармамен, тастармен ойын. Жарма – баламен айналысу үшін өте пайдалы және жағымды материал. Кез келген жарма жарайды: қарақұмық, үрмебұршақ, шекілдеуік, асбұршақ. Сондай-ақ, әртүрлі ыдыстар керек болады, елеуіш, қасықтар. Ойын түрлері:

• Қолымызды жасырамыз. Үлкен тегешке кез келген жарманы салыңыз, оған қолыңызды салып, саусақтарыңызды қозғалтыңыз. Бұл өте жағымды сезім тудырады. Жарманы бір алақаныңнан екінші алақаныңа алмастырып салуға, қолыңды көміп тастауға, жарманы саусақтарыңыздың арасынан елеп өткізуге болады. Жарма арасына қолдарды ғана емес, ұсақ ойыншықтарды да тығып қоюға болады. Әртүрлі жарма салынған тегештердің әрқайсысына өзіңнің бір затыңды жасыруға да болады.
• Сонымен қатар, жарманы стақанның немесе қасықтың көмегімен бір ыдыстан екінші ыдысқа алмастырып салуға болады.

3. Ұнтақ жармада сурет салуды бөлек ойын ретінде қарастыруға болады. Ұнтақ жарма құрамы бойынша құмға өте ұқсас. Ұнтақ жарманы 3-4 мм болатындай етіп подносқа саламыз да жасауды бастаймыз. Кейде, дене түйсігі арқылы сезінуді алмастыру үшін («салқын теңіз құмдағын» сезінгің келсе) ұнтақ жарманы аз уақытқа тоңазытқышқа салып қоюға болады.
4. Түстері әртүрлі заттарды түсіне қарай сұрыптау (түймелер, моншақтар).
5. Жіпті шүде жіп етіп орауға көмектесу.
6. Шөлмектің немесе тіс пастасының қақпағын бұрап ашуға көмектесу.
7. Қағазды жырту және жұмарлау, оны әртүрлі көлемге түйіршіктеп шиыршықтау.
8. Заттарды жіңішке саңылауға кіргізу, мысалы шөлмектің аузына немесе картон қорапқа саңылау жасауға болады.
9. Сурет салуда фломастерді қолдануды шектеуге тырысыңыз: ол баладан аса көп күш жұмсауды талап етпейді және қолының саусақтарының бұлшық еттерін қарындаштар сияқты дамытпайды. Дәл сол үшін суреттерді бояу және сурет салуға арналған құралдар таңдауда түрлі-түсті қарындаштарға таңдау жасаңыз. Балақайды суреттің және заттардың шекаражиегін сызып шығуды үйретіңіз. Қылқаламмен ғана емес, саусақтармен де сурет салыңыздар.
10. Сызықшалап сурет салу: суретті берілген бағыт бойынша сызықшалап шығу (түзу сызықпен, сызықшалап, тор қылып, пунктир сызығымен, толқын сызықпен, серіппелі, дақ тәрізді, бұршақ суретті, ромб тәрізді, ілгек тәрізді). Сызықшалар сызуды баланың жасына байланысты таңдаңыз.
11. Моториканы басқа да қарапайым және үйреншікті әрекеттер дамытады – шаш өру, қуыршақтың шашын тарау.
12. Серуендеу барысында құм немесе кішкентай тастардан қамалдар, төбешіктер және басқа пішіндерді жасауға болады. Ірі құм мен тастар алақанды дамытады. Қыс мезгілінде құмның баламасы ұнтақ жармамен алмастыруға болады.
13. Есептік таяқшалардан немесе шырпыдан суреттер құрастыруға болады: үй, қайық, жалауша, балық және т.б.
14. Балаларға берілген сызықшалар бойынша тастардан құрастыру да қызықты болмақ (қарапайым геометриялық пішіндерден анағұрлым күрделі сұлбаларға дейінгі жануарлар мен заттардың пішіндері).
15. Пішіндерді ломинациялау немесе картонға жапсыру барысында оған беріктік бере отырып, өз қолыңмен бау байлау ойындарын, жасауға болады.

Жаса, қиялда және ойыныңнан рахат ал!

«Мектепалды жастағы баланың дамуында отбасының рөлі» консультациясы

Өзінің эмоционалдық өмірін реттеуге қабілетті қоғамның толыққанды мүшесін қалыптастыру үшін, болашақта өз балаларын тәрбиелеуге қажетті өзін-өзі адекватты бағалауын дамыту үшін баланың жанында тұрақты түрде оны жақсы көретін және түсінетін ересек адам болуы керек. Әлбетте, осындай жақын, ең бастысы тұрақты байланысты қамтамасыз ету тек отбасында ғана мүмкін болмақ.

Баланы дамыту, оны әлеуметтендіру, «қоғамдық адамға» айналдыру оған жақын адамдармен қарым-қатынас барысында басталады тікелей – балаға анасымен эмоционалды қарым-қатынас жасау – оның қатынас жасаушы субьект ретіндегі әрекетінің алғашқы түрі.

Баланың одан ары қарайғы барлық дамуы оның адами қарым-қатынас жүйесінде, тілдесу жүйесінде қандай орын алатындығына байланысты.

Баланың дамуы оның кіммен қарым-қатынас жасайтынына, оның қатынас жасайтын айналасы мен сипатына тікелей байланысты.

Балалардың қарым-қатынасқа деген қажеттілігі автоматты түрде пайда болмайды. Ол біртіндеп, өмір сүру жағдайына, оны қоршаған адамдардың, ең алдымен ересек жақындарының әсеріне байланысты қалыптасады.

Жымию, бас изеу, сөз, ишара немесе менсінбеген көзқарас, айқай – кейбір қарым-қатынас түрлерінің алмастырады. Эмоциялық байланыстардың жетіспеушілігі әрқашан баланың тұлғасына кері әсер етеді. Ата-аналар тарапынан баланың сезімдері мен қажеттіліктеріне немқұрайлы қарау оның салауатты дамуына кедергі келтіреді.

Алғашқы жағымды немесе жағымсыз қарым-қатынастардан балалар өздері туралы, өз құндылығы туралы алғашқы түсініктерді қабылдай бастайды. Балалардың өзіне деген алғашқы сезімдері олардың қабылдайтын психологиялық ұстанымдарына және атқаратын рөлдеріне айтарлықтай ықпал ете отырып, тұлғалық дамуына ең күшті әсер ететін фактор болып қалады.

Адам өмірінің алғашқы 5 жылында ең маңызды – тұлға құрылымы қалыптасады. Бұл кезеңде бала әсіресе осал болады; ол дене сымбаты, әлеуметтік және эмоциялық тұрғыдан отбасына тәуелді, өйткені оның қажеттіліктері толық немесе ішінара сол жерде қанағаттандырылады. Отбасымен қарым-қатынас тәжірибесі бала үшін әлеуметтік қарым-қатынас мектебі болып табылады.

Эмоциялық қарым-қатынастың жетіспеуі баланы айналасындағы ересектердің эмоциялық қарым-қатынастарының бағыты мен сипатын өз бетінше түсіну мүмкіндігінен айырады, ал шектен шыққан жағдайларда тіпті қарым-қатынастан қорқуға да әкелуі мүмкін.

Ересек адам баланың әлі қарым-қатынас жасауға қабілетсіз кезінен-ақ онымен тілдесе бастайтындықтан, оның мінез-құлқы басқа адамдармен қарым-қатынаста негізгі үлгі болады.

Статистикалық мәліметтер көрсеткендей: ана мен бала арасында тығыз әрі жылы қарым-қатынас болған отбасыларда балалар дербес және белсенді болып өседі. Ал баланың кішкентай кезінде оған эмоциялық байланыс жетіспеген отбасылардың балалары жасөспірім кезеңде тұйық және агрессивтілігімен ерекшеленеді.

Бала балалармен және ересектермен қарым-қатынас жасау барысында тәртіп, өзара қарым-қатынас нормалары мен ережелерін меңгереді, олардың маңыздылығы мен қажеттілігін түсінеді.

Ересектермен қарым-қатынас сенімді, мейірімді болуы тиіс, бірақ тең дәрежеде емес. Бала түсінеді: ол әлі көп нәрсені білмейді, істей алмайды; ал ересек білімді, тәжірибелі, сондықтан оның кеңесі мен сөзін тыңдау қажет. Дегенмен, бала ересектердің айтқаны әрқашан дұрыс бола бермейтінін, кейбірінің мінез-құлқы адамгершілік талаптарына сай келмейтінін де көреді. Бала жақсы мен жаманды ажыратуды үйренеді. Баланың шығармашылығы, бастамашылдығы, дербестігі әрдайым қолдауға ие болуы керек. Отбасында бала өз пікірін айтуға, дауласуға, ойын дәлелдеуге, ой қорытуға құқылы.

Бала қандай болса да, ол өзінің даралығын мойындауды және ата-анасының сүйіспеншілігі мен қолдауын қажет етеді.

Табысты отбасылық тәрбиенің шарттары

Қолдауды білдіретін сөздер:
• Сен біздің ең ақылды, мейірімді, әдемі ...
• Мен үшін сенен жақын ешкім жоқ ...
• Маған кеңес берші, сен мұны жақсы түсінесің ғой ...
• Мен мұны сендей жақсы жасай алмас едім ...
• Мен саған өте ризамын ...
• Мен сенің мақсатыңа жете алатыныңа толық сенемін ...
• Сен мұны өте жақсы орындайсың ...
• Сенсіз біздің үйіміз ...
• Біз сенімен бірге міндетті түрде қол жеткіземіз...

Тұлғаны бұзушы сөздер:
• Саған ештеңеде сенуге болмайды.
• Мен саған мың рет айттым ғой ...
• Басқалар ... кезде сен не ойлап тұрсың?
• Саған түсініксіз бе, бұл ...
• Саған неше рет қайталау керек ...
• Мұны саған есте сақтау, жасау, орындау қиын ба?
• Сен де ... сияқты қырсық, жаман болып кеттің ...
• Сен ешқашан ештеңеге қол жеткізе алмайсың ...
• Барлық адамдар ... (осындай, істей алады), ал сен ...